Euro
Arrow
55,4123
Dollaro
Arrow
50,5142
Sterlina
Arrow
66,1149
Oro
Arrow
5709,2530
BIST 100
Arrow
11.131
Home > Autori > Prof. Dr. Rıdvan Akın > Boğazdan yükselen gemi sesleri bana neyi hatırlatır?

Boğazdan yükselen gemi sesleri bana neyi hatırlatır?

X Facebook WhatsApp Mail ISCRIVITI Google News
Pubblicato: 22.11.2026 06:00
17 dk okuma

İSTANBUL LİMANINDA  SOVYET GEMİLERİ 

80’lerde üniversite öğrencisi idim. Anadoluhisarı’ndan  fakülteye vapurla  gider gelirdim. 

Okula gidip gelirken limanda  Sovyet gemilerini görürdüm. Bu gemiler Odesa’dan  kalkan Karadeniz hattı gemileri idi. 

Kuğu gibi son derece estetik gemilerdi bunlar. 

Kiril  harflerini  zar  zor çözerek  isimlerini bulmaya çalışırdım. Maksim Gorkiy, Ayvazovsky, Armenia, Tolstoy gibi. 

Boğaz  hattı  vapurumuz bu  gemilerin  yanından geçerken “Kuzeydeki   komşumuzun” insanlarını  merak ederdim. Gemilerin limandan  çıkışları, Marmara’ya açılmaları,  Karadenizden boğaza girişleri  beni çok ilgilendirirdi.  

Sovyet gemileri  benim için her zaman güzel ve   esrarlı gemilerdi. 

ÇOCUKLUĞUMDA  BOĞAZ’DAN YÜKSELEN  GEMİ SESLERİ 

Babam  Elmalı barajında vardiyalı  çalışırdı. Babamın çalışma düzeni içinde  en sevdiğim  vardiya 16.00  vardiyası idi. Bu babamın  akşam  üstü işe gidip  gece yarısı eve dönmesi  demekti. 

Zihnimde yer etmiş en güzel hatıralar,  kar yağışı  altında babamın gece vardiyasından  dönüşü ile ilgili olanlardır. 

Gece ve kar  yağışını   zerginleştiren  bir başka şey daha var. Boğazdan geçen  gemilerin  düdük sesleri. 

Bu  sesler, bir, iki, üç veya daha fazla olabilir. 

Gemilerin  tür ve  taşıma kapasitesine göre sesin gücü  artar . Uzun  ve kısa sesler   manevra ve uyarı  anlamına gelir.  

Boğazda en dar yer hisarlar arasındadır ve  mesafe bir kilometre   bile  değildir. 

Kandilli ve Arnavutköy önlerinde akıntının şiddeti ve derinlik artar.  Özellikle büyük gemilerin bu akıntılı  dar bölgeden  güvenli bir şekilde  geçmeleri özel bir denizcilik  becerisi gerektirir. 

60’ların   karlı kış gecelerinde boğazdan geçen gemilerin sesleri daha güçlü duyulurdu. Annem bu sesleri   şöyle yorumlardı: “kaleleri selamlıyorlar.”  

Bu sesler aradan yarım asırdan  fazla  zaman geçmiş olmasına rağmen  hafızamda canlılığını korumaya devam ediyor. 

Şöyle ki, epeydir,  doğduğum, büyüdüğüm Anadoluhisarında   yaşamıyorum. Ama  bazen  gece uykusundan vapur-gemi sesleriyle uyanırım. Halbuki buna imkan yoktur. 

Bunlar  güçlü kornalarıyle  ağır nakil vasıtalarının sesleridir. 

Bu sesler beni, hafızamda  yer etmiş, Boğazda yankılanan gemi sesi kayıtlarına  götürür bir an için.  Bu yanılsama ile uyanış beni  her zaman tebessüm ettirir.  

BENİM İÇİN YAVUZ VE BANDIRMA’NIN  ÖNEMİ 

Karadenize açılan  gemiler içinde beni iki geminin çok ilgilendirdiğini  söylemek isterim,    Birincisi   Yavuz zırhlısıdır.  Yavuz aslında Almanların Goeben’idir.   Bir emri vaki ile Osmanlı  donanmasına katılmıştır.

27 Ekim 1914’te Alman Amiral Souchon komutasında tatbikat gerekçesi ile  Karadenize açıldı. 

Enver Paşa’nın   gizli onayı ile  hareket eden Yavuz, iki  gün sonra Sivastapol’u bombaladı.  Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşı  felaketine sürüklenmesine neden oldu. 

Öteki ise  Bandırma vapurudur. 

Bu gemide Türk İstiklal savaşının önderi ve devletimizin kurucusu Mirliva Mustafa Kemal Paşa bulunuyordu. Ordu müfettişi  sıfatıyla. 

Her iki gemi de Arnavutköy Akıntı Burnunda yavaşlayarak. Kandilli, Küçüksu, Hisar önlerinden geçerek Boğazı ortalamış, Büyükdere’de hızlanarak  Karadenize açılmışlardı. 

Zaman  zaman  Boğaz’a     inerim. Çocukluğumda olduğu gibi gelen geçen  gemileri izlerim. Seslerini dinlerim. 

Bir de  Konstantin’in,  Büyük Darius’un ve Büyük Atatürk’ün  geçişlerini  hatırlarım. 

KIRIM’IN   TAHLİYESİ-WRANGEL ORDUSUNUN  İSTANBUL’A GELİŞİ (1920) 

Ekim Devrimi Bolşeviklerin  hemen iktidar olması anlamına gelmiyordu. İç savaş Çarlık  rejimine bağlı güçlerle (Beyaz Ordu) 1920   sonbaharına kadar  devam etti. 

Kızıl ordu karşısında en uzun süre direnen general Wrangel oldu. Beyazların son direniş bölgesi Kırım  Yarımadası idi.   Aileleri ile birlikte buraya çekilen  Rus aristokrasisi  burada da   tutunamaz olunca   büyük bir tahliye operasyonuna karar verildi. 

Çarlık  Karadeniz  donanmasından  kalan gemiler ve müttefik gemileri   sayesinde 150.000 asker ve sivil Rus, 1920 sonbaharında başarılı bir tahliye operasyonu ile İstanbul’a getirildiler. 

 Büyük bir  insan   kitlesi  Sivastapol, Yalta, Kefe limanlarından  126 gemiye bindirilerek İstanbul’a  getirildi.  Tahliyede kullanılan Çarlık  gemilerinden  bazıları   şunlardı: General Kornilov, Çar III. Alexander, General  Alexeyev. . 

Tahliye filosunda  büyük  nakliye gemileri de vardı. Yekaterinador gibi. 

Bunun  dışında Fransızların  öncülüğünde bir müttefik  filosu  kurulmuştu. Bu işi örgütleyen Amiral  Charles Henri Dumesnil idi. 

Waldek-Rousseau zırhlısı Fransız gemilerinin içinde en ünlüsüdür. (eski başbakan) 

İlginç iki gemi  daha  var: Algerian ve Senegaleis.  Operasyonda  HMS Emperor of India gibi İngiliz gemileri de var.  

Tahliye bir askeri zorunluluktan doğmuştu. General Frunze komutasındaki  Kızıl Ordu karşısında tamamen  yok edilme  tehlikesi altındaki  son Beyaz Ordu  güçleri 13-16 Kasım   1920 tarihleri arasında  Karadenizi  baştan başa  katederek İstanbul’a getirildiler. 

Tahliye başarıyla tamamlandı. İnsanlar  sefil bir halde  barınabilecekleri  her  yere yerleştirildiler. Davutpaşa Kışlası, Dolmabahçenin arkasındaki Istablı Amire binası,  Tiyatro  binası gibi.  Adalar  dahil  bütün mekanlar kullanıldı. Askerler  Silivri ve Gelibolu gibi yerlerde (İstanbul dışında)  kamplara yerleştirildiler. 

1920’lerde    İstanbul sokaklarında  on binlerce  Beyaz Rus mülteci geziyordu. Beyaz Rusların  mütareke istanlulunda verdikleri yaşam mücadelesi ile ilgili bir literatür vardır. 

Jak Deleon'un 1990 yılında yayımladığı ve 1917 Bolşevik Devrimi'nden kaçarak İstanbul'a sığınan Çarlık Rusya  aristokratlarının kent yaşamına etkilerini incelediği Beyoğlunda Beyaz Ruslar (1920-1990) kitabını öncelikle  tavsiye ederim. 

 SOVYET SEFİRİ  SURITZ’İN   ODESA’DAN GELİŞİ 

Sovyet Rusya’nın ilk  büyükelçisi   Suritz,  deniz yoluyla İstanbul’a  geldi. Buradan trenle Arkara’ya geçti.  Henüz Lozan  görüşmeleri devam ediyordu. İstanbul’da Ankara  hükümetinin temsilcisi Dr. Adnan Bey vardı. 

1922’den  itibaren   Anadolu’da  bulunan , hatta Ilgın manevralarını  Başmomutanla birlikte izleyen Aralov Moskova’ya dönerken  yerine Suritz büyükelçi olarak atanmıştı.  

Milli Mücadele   devam ederken, General Frunze ve Aralov   Kafkas limanları  üzerinden Anadolu’ya giriş yapmışlardı.  

Karadenizde dolaşan   müttefik donanması güvenlik   riskleri yaratıyordu. Bu nedenle,  Samsun’dan Ankara’ya   kadar olan yolu yaylı araba  ve at üzerinde  geçmişlerdi. 

Suritz, TBMM Hükümeti nezdine  büyükelçi  atandığında koşullar  değişmişti.  Odesa’dan bir gemiye binerek  İstanbul’a geldi. 31 Temmuz 1923’te  TBMM başkanına güven  mektubunu sundu. 

Suritz, Türkiye’de   1934’e  kadar kaldı. Atatürk’le  kurduğu yakın dostluğu fotoğraflarda görmek mümkündür.  

 MİLLİ  KURTULUŞ SAVAŞINDAN SONRA  GAZİ   PAŞA’NIN BOĞAZDAN İLK GEÇİŞİ (1924) 

Atatürk, kurtuluştan  sonra, 1 Temmuz 1927’ye kadar İstanbul’a  hiç gelmemiştir.   Bu yılları tahassür yılları  olarak  tanımlamaktadır. 

Reisicumhur  olarak başında   bulunduğu devletin en   büyük şehrine (eski payitaht) cumhuriyetten 4 yıl  sonra gelmesi üzerine  ayrıntılı bir yazı  yazılabilir.  Bence temel sebep siyasidir.  Ama meselenin psikolojik boyutları da vardır. 

İstanbul  eski rejimi   çağrıştırmakta  ve kendisine muhalif  kadroları barındırmaktadır. 

Atatürk 1924 yılını  ülkeyi   baştan başa  dolaşarak  geçirmiştir. Gittiği her yer anlamlıdır. 

Batı Anadolu gezisinden  başlayalım. Bu  gezisi Sonbahar Gezisi adıyla  anılır. Ağustos-Eylül arasında gerçekleştirilmiştir. Başkumandanlık Meydan Muharebesinin geçtiği  yerleri gezmiş, 11 Eylül’de Bursa’ya gitmişti. 

12 Eylül’de Mudanya’dan  Hamidiye zırhlısına  bindi. İstanbul Boğazından   geçerek, Trabzon ve Rize’ye gitti. İstanbul’a uğramadı. 

Atatürk’ün  bu seyahatinde genç cumhuriyetin devlet  başkanı olarak İstanbul’a uğramaması  buruk   duygulara neden oldu. 

Belediye Reisi  Operatör Emin Bey’in bir çatanaya   binerek Hamidiye’yi takip ettiği ve Gazi’yi  İstanbul’a uğramaya    razı etmeye çalıştığı söylenir. 

Benim kanaatim odur ki, Atatürk siyasi  muarızları üzerinde tam galebe  sağlayana  kadar İstanbul’a gelmedi.   Üçüncü  dönem  TBMM seçimleri Atatürk muhaliflerinin    tam tasfiyesini tescil etti. (1927) 

Durum   iyice netleştikten sonra İstanbul’a geldi.  1927 sonrası gelişlerinin her defasında da uzun süre kaldı. 

Atatürk’ün   1924 Eylülünde İstanbul’da bir “lahza” bile  durmadan Boğazdan geçip gitmesi üzerinde durulması gereken bir olaydır. 

Bu olay, siyaset  bilimi kadar  ruhbilimin de ilgi alanına girer.

Bu güzergah Milli Kurtuluş savaşının başlatıldığı güzergahtır. Yanında eşi  Latife Hanımla birlikte, Trabzon, Erzurum ve  Sivas’a gitti. 

Atatürk’ün Boğaz’dan çıktıktan  sonra  tekrar Ankara’ya dönüşü 18 Ekim 1924 tarihlidir. 51 günde  Doğu  Karadeniz ve Doğu Anadolu’yu dolaşmıştır. 

ŞEVKET  SÜREYYA  VE NAZIM HİKMET’İN  RUSYA’DAN İSTANBUL’A DÖNÜŞÜ (1924) 

Moskova KUTV üniversitesinde öğrenim gören Şevket Süreyya, Va-Nu ve Nazım Hikmet  1923-1924 arasında  İstanbul’a geldiler. KUTV: Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi anlamına gelir. Yeterince Marksist eğitim aldıkları  düşünülmüş olmalı ki,  Türkiye’nin   Bolşevik devriminin  kadrolarını oluşturmak üzere Türkiye’ye gönderildiler. 

Şevket Süreyya İstanbul’a Odesa’dan Marsilya’ya giden bir Fransız ticaret gemisi ile  gizlice geldi. Şefik Hüsnü’nün Türkiye  İşçi Çiftçi Sosyalist Fırkası’na  (TİÇSF) katıldı. Bu çevre TKP’nin İstanbul örgütünün erken evresini teşkil eder. 

Nazım Hikmet, Rusya’dan farklı  koşullarda- iki  kez  dönmüştür. Birincisi KUTV  mezunu  olarak-Şevket Süreyya’dan sonra-1924 Ekim ayındadır.     1925  Akaretler  TKP  kongresine katıldı.  1925 TKP tevkifatında  listede onun adı da  vardı. 

İstanbul limanına gelen bir Sovyet  gemisine gizlice binerek  ülkeden ayrıldı. Rusya’ya döndü. Gıyabında 15 yıl  hapis cezası aldı.

Nazım’ın Türkiye’ye   ikinci dönüşü  1928 yılındadır. Yeni TCK’nın yayınlanması üzerine Laz İsmail ile birlikte Batum-Hopa  üzerinden Türkiye’ye  gizlice girdiler.  Yer Peronit köyüdür.  Köylülerin ihbarı üzerine   cezaevine konuldular. Buradan Falih Rıfkı,  Zekeriye  Sertel ve Ahmet Emin Yalman’a  ulaşarak  “vatanıma döndüm  bana  tavassut eder misiniz?”   telgraflarını gönderdi. Rize Ağır Ceza mahkemesine sevk edildi. Oradan  Laz İsmail (Bilen) ile birlikte zincirli mevkuf  olarak jandarma eşliğinde İstanbul’a sevk edildiler.    Vapur İstanbul’a 4 Ekim 1928 günü ulaştı.  Komünist  zanlılar Galata Rıhtımı, Galata Köprüsü güzergahı ile  yürütülerek  eski Zaptiye Nezaretine (Sultanahmet Ceza ve Tevkif evi) götürüldüler. Basında zincirle yürütülme olayı tepki ile karşılandı. 

TROÇKİ’NİN  İLYİÇ GEMİSİ İLE İSTANBUL’A GELMESİ 

12 Şubat 1929 günü Boğaza bir Sovyet gemisi  girdi. Gemi, Lenin’in  gerçek adını taşıyordu:İlyiç. 

Gemi ağır kış koşulları altında   Karadenize aşmış ve Sarıyer-Büyükdere  açıklarına kadar gelmişti. 

Gemide Stalin  tarafındn sınırdışı edilmiş olan Lev Troçki bulunuyordu. Eşi ve  oğlu yanındaydı.  Kızı ise  Rusya’da rehin olarak kalmıştı. 

Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal Paşa, Troçki’yi şu koşullarla kabul etti. 

Troçki Türkiye’de misafir olarak kabul edilecek, dilerse başka bir ülkeye gidebilecekti. 

Yazdılarını Türkiye  dışında olmak   şartıyla yayınlayabilecekti. 

Güvenliği Türkiye  hükümeti tarafından   sağlanacak, Türk topraklanrında kaldığı sürece, Sovyet ajanlarının suikastine uğramayacaktı. 

Kızılordu’nun kurucusu,  Bolşevik devriminin iki numarası,  merkez  komitesinin en entelektüel  üyesi Büyükada’da bu koşullarda yaşadı. Başta Stalin’in kendisini  öldürteceğinden emindi. Bu nedenle   tedirgindi.

Ama Türk hükümetinin  ciddi olrak kendisini koruduğunu anladı. Zaman içinde rahatladı. Ada’da  önemli eserler verdi. Balık tuttu. Ömerli-Sahilköy-Şile   taraflarına  ava bile gitti. 

Hatta Beyoğluna  çıktı. Artistik Sineması'nda Charlie Chaplin'in "Şehir Işıkları" (City Lights) filmini  izledi. 

1933’te İstanbul’dan  ayrılarak Fransa’ya gitti. 

Korktuğu akıbet  Türkiye’de değil, Dünyanın öte ucunda 1940’da Meksika’da   başına  gelecekti.

SOVYET SEFİRİ SURITZ’İN  MOSKOVA’YA  DÖNÜŞÜ-KARAHAN’IN GELİŞİ 

Suritz,  Türk devriminin yükselişte olduğu dönemde    Ankara’da idi. 1934’e kadar Sovyet hükümetinin Türkiye büyükelçisi olarak  Ankara’da kaldı. 

Yerine  Brest-Litovsk ve  Moskova Antlaşması müzakerecisi Lev Mihaylovic Karahan atandı.  Karahan Ermeni asıllı bir  diplomattı.  

Karahan Troçki’nin  Türkiye’ye sürgüne  gönderildiği ilk aylarda bir kez daha gelmişti. 

Hatta bu gelişi  öğrendiğimde, Bolşevik devriminin  2 numarası Troçki Büyükada sürgününde “Hayatım”ı yazmaya başlarken Stalin’in Dışişleri Komiser Yardımcısı  Karahan, Ankara ’ya  giden bir trenle  yanından geçip gitmişti.  

  Karahan, 1937’de geri  çağrıldı. Stalin’in    Büyük Temizlik operasyonunun (great purge)  kurbanı oldu.  Kurşuna dizildi. 

ATATÜRK’E DENİZDEN GELEN  İLK MİSAFİR: EMANULLAH   HAN 

Atatürk’ün ilk misafiri  Afgan Kralı  Emanullah Han’dır. Afgan Kralı, Türkiye’yi   “Devlet başkanlığı “ düzeyinde  ziyaret eden ilk kişidir.  Kral Sivastapol üzerinden Türkiye’ye gelmişti. 

Türk   hükümeti   kendisini almak üzere  nezdine  İzmir vapurunu göndermişti.  Kral, Kraliçe Süreyya ile birlikte ünlü süvari generalimiz Fahrettin Altay Paşa’nın mihmandarlığında misafir edildi. 

Emanullan Han, Avrupa Seyahati sonrasında Rusya’ya  geçmiş, oradan Türkiye’ye gelmişti. 

 Yolda kendisine  iki  torpido  eşlik etti.   (Peyk-i Şevket, Berk-İ  Satvet)  Kralı  getiren  İzmir Vapuru ,    19 Mayıs 1928’de İstanbul’a ulaştı. Aynı  gün Haydarpaşa’dan   Ankara’ya geçildi. Emanullah Han ülkesine, İstanbul-Batum  İran  üzerinden  geri döndü.

ŞAH RIZA  PEHLEVİ TÜRKİYE’DE (1934) 

Şah Rıza Atatürk Türkiyesini çok  merak ediyordu. Döndükten sonra   Tahran’da  hayata geçirmeye çalıştığı  projeler   Atatürk’ten  ne kadar  etkilendiğini göstermektedir. 

Şah Pehlevi’nin Türkiye  ziyareti  10 Haziran-6 Temmuz 1934  tarihleri arasında gerçekleşmişti.  Şah’ın   Türkiye ziyareti   karayolu,   denizyolu ve demiryolu ile gerçekleşti. 

Şah Türkiye’ye Gürbulak Sınır Kapısından giriş yaptı. Kars- Erzurum  güzergahı ile Trabzon’a  ulaştı. 

Trabzonda  hükümet yetkilileri tarafından karşılandı:  Dışişleri Bakanı  Dr.Tevfik Rüştü Aras,  Fahrettin Altay ve Ali Sait Akbaytugan Paşa.  

Görüldüğü  üzere, Atatürk,   Büyük Taarruzda bulunmuş iki  generalini  Şah’ı karşılamaya göndermişti. 

Misafirimizi almak üzere,  Yavuz zırhlısı Trabzon’a  gönderilmişti.  Yavuz,  Şah’ı heyetiyle birlikte Samsun’a  kadar getirdi. 

Mihmandar olarak görevlendirilen iki generalin kimliği ve gemi olarak  Yavuz’un  seçilmesi  son derece etkileyiciydi.  

Samsun’dan Ankara’ya  trenle  ulaşıldı.  Atatürk misafirini Ankara garında karşıladı.   İki devlet başkanının  Gar’da   samimi  sohbetlerinin görüntüleri  hepimizin  malumudur. 

Birlikte  Özsoy Operasını  izlediler. Atatürk, kurduğu devletin nasıl bir inkılap içinde olduğunu   göstermenin tatlı  telaşı içindeydi. 

Şah’a 27  gün boyunca refakat etti. Ankara’dan İstanbul’a kadar (Ege üzerinden) birlikte dolaştılar. 

Şah’ı Çanakkale Şehitliklerine de götürdü. İki devlet  başkanı Gülcemal Vapuru ile İstanbul’a doğru   yola çıktılar. Marmara  açıklarında   Donanma ve ahali Şah’ı karşıladı. 

Şah’a  ilkönce, Kavaklara  kadar  bir tenezzüh  gezisi  yaptırıldı.  Rıza Şah, 2 Temmuza kadar İstanbul’da ağırlandı. 

Hatta Atatürk, Şah’ı kendi diş  hekimi Sami Günzberg’in Mısır Apartmanındaki muayenehanesine götürdü. Şah   doktordan  çok  memnun  kaldı.

Dolmabahçe Sarayında, Beylerbeyinde mükellef resepsiyonlar verildi.  

2 Temmuzda veda vaktı  geldi. Rıza Pehlevi   Yavuz  zırhlısı ile yine Trabzona götürüldü.  Oradan itibaren uğradığı  bütün  şehirde  karşılanarak  ülkesine geri döndü. 

VIII. EDWARD’IN  NAHLİN YATI İLE GELMESİ  (1936) 

Atatürk’ün    ikinci büyük misafiri  Sekizinci Edward’dır. İngiltere kralı Edward,  

 Amerikalı büyük aşkı Wallis Simpson ile  birlikte gelmişti.

Hakikati söylemek gerekirse, ziyaret sırasında bakışlar   Kral’dan  çok  Wallis Simpson  üzerinde toplanıyordu. 

Nahlin yatı  ile  Tükiyeye Çanakkale  Boğazından giriş yapan Edward,  5 Eylül  günü Boğaza açılmış, Küçüksu-Kandilli  açıklarında bir süre demir atmış  istirahat etmişti. 

Bu arada. Kıbrıslılar  yalısı önünde kürek antrenmanı  yapmakta  olan genç bir deniz  subayı   ile karşılaştı. Bu şahış, Galatasaraylı kürekçi,  takım  kaptanı Emin Dırvana idi.  Dırvana,  Kıbrıslı sadrazam Mehmet Emin Paşa’nın  torunudur. Yalının  önünde  tek dümencili futasında   antrenman  yapmaktaydı. 

Emin Dırvana 1960’larda İsmet Paşa tarafından Kıbrıs büyükelçiliğine atanacaktır. 

Edward, İstanbul’da Tophane Rıhtımında karşılandı. Atatürk ile birlikte bir otomobile binilerek İngiliz Başkonsolosluğuna geçildi.   Konsoloslukta,  Nahlin  yatında  ve Ertuğrul ‘da karşılıklı resepsiyonlar   verildi. Bunlarla ilgili resimler vardır. Biliyorsunuz. 

Kralın İstanbul  ziyareti 4-6  Eylül 1936 tarihleri arasında gerçekleşti. 

Nahlin,  bir  kraliyet  gemisi değildi.  Yat, İskoç finansör ve iş kadını Lady Annie Henrietta Yule'a aitti. 1930 yılında İskoçya'da John Brown & Co. tersanesinde buharlı yat olarak üretilmişti.  Lady Yule ve kızı bu yatla dünya turuna  çıkmıştı. 

Nahlin,  Yugoslavya’nın Şibenik  limanından   Kral ve sevgilisini  aldı. Adriyatik  üzerinden Yunan  Adalarına geçildi.  

Birleşik Krallık Donanmasının  iki   savaş  gemisi  çifte  refakat etti.

İstanbul’da Büyükada Yörük Ali plajında denize girdi.  Moda Deniz Klubüne gitti. İstanbul’da Moda civarında yaşayan İngilizlerle buluştu. Sohbet etti. 

Edward,  tren yolu ile  Viyana  üzerinden ülkesine dönmek istiyordu. Atatürk Beyaz Treni misafirine tahsis  etti.  Kral, 6 Eylül gecesi  Türkiye Reiscumhuru Gazi Mustafa Kemal Atatürk  tarafından şahsen uğurlandı.  

Edward  3 ay sonra (10 Aralık 1836)  tahttan ferafat  edecektir.  

 BANDIRMA VAPURU VE  SAVARONA 

Bu iki gemiyle ilgili ayrı bir yazı düşünüyordum. Fakat  burada hiç zikretmemek olmazdı. 

Bandırma ve Savanora tarihimizde  önemli yer etmiş, sembol  gemilerdir . 

Bandırma vapurunun boyutlarını görünce  şaşırmıştım doğrusu. O kadar kişiyi  Samsun’a kadar  sağ selamet  ulaştırabilmesini    şaşkınlıkla karşılamıştım.

Gemide öncelikle Mustafa Kemal Paşa’nın  karargah personeli var.  Dr. Refik Saydam, Dr. İbrahim Tali Bey,  Refet  Bele, Ayıcı  Arif Bey dahil  22 kişi  demek  bu. Bu sayıya karargahın idari ve  mali  kadrosunu ve 25  er ve erbaşı ile  6 at ve iki otomobili de ekrlemek gerekir. 

Ayrıca “steam” ile çalışan bir gemi olduğu için epey bir kömür stokuna ihtiyaç vardı.  Kömürün dengeli bir şekilde yerleştirilmesi    hırçın Karadeniz  dalgaları ile “çebelleşirken” çok önemli. Gemi  alabora olabilir.. 

Son olarak  Kaptan  İsmail Hakkı Durusu  yönetiminde Seyri Sefain idaresine bağlı 21   gemi personeli de var. 

Bandırma Vapuru, gerekli bütün ikmal hazırlıkları tamamlandıktan sonra Kız Kulesi açıklarından  demir aldı. Evrakı  müttefik idaresi  tarafından vizelendikten sonra Boğazdan çıktı.  Karadenize açıldı. 

Bu gemi Türk milletinin istiklalini   kurtaracak  ve devletimizi kuracak olan Mustafa Kemal Paşa’yı taşıyordu. Seyahat olumsuz hava koşullarında dört gün sürdü. 

Savarona’nı hikayesi ise şöyledir. 

Başvekil  Celal Bayar gemiyi çok makul fiyata  satın aldı. Cumhurbaşkanı Atatürk’ün gittikçe bozulan sağlığına  iyi geleceği umuduyla. Hekimler  deniz havasında  tenezzüh önermişlerdi.  1930’lar dünyasında karacigeri iflasın eşiğine gelmiş  bir hasta için  yapılabilecek  şeyler   sınırlı idi:  Diyet, istirahat, destek  tedavisi,  deniz ve orman havası. 

Geminin   spekülasyonlara  konu olan satın alma fiyatı ise  1.250.000  dolardır. 

Savarona yatının ilk sahibi, Amerikalı milyarder Emily Roebling Cadwalader'dır (1879–1941). Kendisi, New York'taki ünlü Brooklyn Köprüsü'nü tasarlayan mühendis John A. Roebling'in torunuydu. 

Bayan Cadwalader, Savarona'yı 1931 yılında Almanya'nın Hamburg kentindeki Blohm & Voss tersanesinde yaklaşık 4 milyon dolar maliyetle inşa ettirmişti. 

Almanlarla   Amerikalılar arasındaki gümrük  ve vergi  anlaşmazlığı dolayısıyla   mal sahibi hanımefendi  gemiyi elden çıkarmaya  karar  verdi. 

Führer, gemiye Türk  hükümetinin talip olduğunu öğrenince  onay verdi.  Gemi bu suretle alınabildi. 

Savarona Londra büyükelçimiz Fethi Okyar tarafından  teslim  alınarak kısmi bir tadilattan geçirildi.  Beyaza boyandı. Kaptan Sait Özege tarafından Türkiye’ye getirildi. 

Savarona, 1 Haziran 1938’de  Marmara açıklarından  kuğu gibi süzülerek  geldi. Geminin  gelişi Atatürk’ün maneviyatını   yükseltti.  Bu gemide   deniz  havası ve istirahat  ile iyileşeceğine iyice inandı.  O sırada Eugene Pittard’ın yanında doktora yapmakta olan Afet İnanla mektuplaşmalarındaki  coşku bunu gösterir. 

Ama talih tam ters yönde ilerleyecekti. Gemide sadece 50 gün kalabildi, gittikçe kötüleşti.  Durumu ağırlaşınca Dolmabahçe’ye nakledildi.  

Atatürk, bu  tıbbi  tabloya rağmen Savarona’da Bakanlar Kurulu toplantısına  başkanlık etmiş, Romanya Kralı II. Carol’u  ağırlamıştı. 

 Gemi ile, Boğaz’da gezinti yapabilmiş, Yalova ve Erdek’e kadar gidebilmişti. 

Atatürk bu gemi  ile  Karadeniz ve Akdeniz’e  çıkmayı hayal ediyordu.   Ama kısmet olmadı. Son olarak  Savarona,  Atatürk’ün   naaşını  İzmit’e kadar taşıyan  Yavuz Zırhlısına  refakat etmişti. 

 STRUMA’NIN  HAZİN SONU 

Struma’nın  hikayesi  fevkalade hazindir.  Struma, Nazi soykırımından kaçmak isteyen Romanya Yahudilerini   taşıyan eski bir  nakliye gemisiydi. 

Köstence’den 790 Yahudiyi Filistine götürmek üzere  yola çıkmıştı. Tarih: 12 Aralık 1941. 

Bu tarih  Alman-Rus savaşının  şiddetle devam ettiği bir döneme  tekabül eder. 

İnsanlar çoluk çocuklarıyla birlikte,  tıklım tıklım dolu bir gemide , hiçbir hijyen tertibatının olmadığı   şartlarda    büyük umutlarla yola çıkmışlardı. 

Türk hükümeti  geminin sadece   boğazlardan geçmesine izin vermişti. 

Köhne geminin motoru arızalandı ve çalıştırılamadı. 

İngiltere  mültecilere Filistin vizesi vermezken, insanlar çok kötü koşullarda  iki aya yakın bir süre gemide mahsur kaldılar. 

Türk hükümeti, Gemideki insanlar için  gıda yardımı dışında   bir  teşebbüste bulunmadı.  Bulunmalıydı. 

Ben  Struma’nın güvertesinde  Filistin’e gitmek için bekleyen insanların akıbetine  çok üzülürüm. 

Uluslar arası çevreden  gemiyle ilgili   hiçbir olumlu girişim olmayınca “bu iş, bizim işimiz değil,   bizi ilgilendirmez dercesine”  yedeğe alınarak Karadenize çıkarılmasını inanılmaz buluyorum.  

 Ne acıdır ki, 23 Şubatta Karadenizde serbest bırakılan gemi  ertesi gün  torpillendi. Yüzlerce insan öldü. Sadece  David Stoliar sağ kurtuldu. 

İddiaya  göre, gemi bir Sovyet denizaltısı tarafından  torpillenmişti. 

Ben geminin yedeğe  alınarak   boğazdan çıkarılmasını Türklerin tarihi geleneklerine aykırı buluyorum. 

1920    Sonbaharında Kırım’dan İstanbul’a getirilen  on binlerce mülteci  kamplarda  barındırılabilmişti. 1942’de de  aynı şey yapılabilirdi. 

Evet müttefikler   hiçbir  şey yapmak istemediler.  Bu doğru. Ama bize  düşen Rus ve Alman tehditlerine rağmen  mültecilere sahip çıkmak olmalıydı.  Yüzlerce insan limanda iki  ay   bekledikten sonra  sonuç bu olmamalıydı.  

Büyük bir  yanlış yapıldı. 

Günümüzde Struma  batığı Şile  açıklarında yatmaktadır. 

NAZIM HİKMET’İN SON KEZ  BOĞAZ’DAN ÇIKIŞI 

 Nazım 1938 yılında  Donanma ve Harp  Okulu davaları  birleştirilerek 28 yıl 4 ay hapis cezasına mahkum edildi.  1950 affına kadar  mahpus kaldı. 

Çankırı ve Bursa hapishanelerinde  yattı.  15 Temmuz 1950 tarihinde tahliye edildi. 

Demokrat Parti yeni iktidara gelmişti. Demokratlar büyük şairimizin hayatını kararttılar. Kalp  dahil bir çok  sağlık sıkıntısı olmasına rağmen Haydarpaşa  Askeri Hastanesinde “askerliğe  elverişlidir” raporu verildi.   Sivas Zara’ya sevki gündeme geldi.  49 yaşında  idi.Sabahattin  Ali gibi öldürüleceğini düşünüyordu. 

Yurtdışına  kaçmaya  karar verdi.  Eşi Münevver ve birkaç aylık oğlu Memet’i geride bırakarak  eniştesi Refik  Erduran’ın Maliç Yolaç’tan    sürüş denemesi yapmak  bahanesi aldığı sürat teknesiyle  Bulgaristan’ın Burgaz  limanına kadar   gitmeyi planlamışken,   motor Boğazın çıkışında Romen  yük gemisi Plekhanov  ile karşılaştı. Moskova  ve Bükreşle yapılan uzun   muhaberattan  sonra  şairin  kim olduğu anlaşıldı. Nazım  Plekhanov gemisine  alındı. 

DP iktidarı, Türk şairi Nazım Hikmet’in   eşi ve çocuğuyla   huzur içinde  vatanında  yaşamasına   müsaade etmedi.   17 Haziran  1951 günü

Şairimiz, Plekhanov gemisine  binerek  vatanında ayrılmak zorunda kaldı. Ve bir daha geri dönemedi. 

AZİZ NESİN, MELİH  CEVDET  VE YAŞAR  KEMAL’İN RUSYA’YA   DAVETLİ OLARAK GİTMELERİ 

1965’te   Aziz Nesin, Yaşar Kemal ve Melih Cevdet Sovyet Rusya’ya davetli olarak gittiler.  

1960’larda bir taraftan  soğuk savaş  devam  ederken  bir taraftan da Türk-Sovyet ilişkilerinde   müspet  gelişmeler  oluyordu.  Yazarlarımız Sovyet Yazarlar Birliği’nin davetiyle    deniz  yoluyla  Odesa’dan Moskova’ya gittiler.  1969’da Orhan Kemal de  Maksim Gorki  ödülünü almak üzere  gidecektir. Tahmin edebileceğiniz gibi yolculuklar   epey  bürokratik engeller aşıldıktan  sonra  gerçekleşebildi. Gidilen ülkenin komünist bir   ülke olması münasebetiyle. 

1965’teki  gidiş, seçimler öncesinde Haziran ayında gerçekleşmişti. Yazarlarımız Asya ve Afrikalı  Yazarlar   seminerine katılmak üzere  pasaport  başvurusunda  bulundular.  Epey zorluklar çıkarıldı. Nihayet   hükümet  kerhen ziyareti onayladı. 

Yazarlarımız Galata Rıhtımından kalkan  Armenia   Gemisi ile Odesa’ya gittiler. 

ROMEN TANKERİ INDEPENDENTA’NIN  YANIŞINI GÖRDÜM 

Romen tankeri  İndependenta, Boğazın  Marmara çıkışında Yunan bandıralı Evriali (kuru yük gemisi) ile  çarpıştı.   Petrol   tankeri infilak etti.  Tankerdeki ham petrol 27  gün süreyle   yandı. 

Gemi uzun  süre Kadıköy  mendireği açıklarında  şehir   açısından büyük  risk yaratarak   yanmaya devam etti.  

İki geminin çarpışma tarihi  15 Kasım 1979’dur.  

Ben o tarihte İTÜ’de öğrenciydim. Maçka Taşlık’taki İnönü evinin hemen önünden arkadaşlarla bu büyük felaketi günlerce izledik. Olay binlerce  ton petrolün  denize  yayılarak  yanmasına  sebep  olmuştu. 

Benzer bir  felaket Kanlıca-Hisar- İstinye önlerinde gerçekleşmişti.  Kaza   tarihi: 14 Aralık 1960. Bu felaket olduğunda  annem köyünden büyük  şehre  gelmiş genç bir gelindi.   

Yugoslav ve Yunanlı  tankerler Boğazın en dar  yerinde çarpıştı.  Gemiler  İstinye  tersanesinde bakımda bulunan  Tarsus  gemisine yaslanarak durdular. Yangın  petrol  boğaza yayılarak  günlerde devam etti. 

Büyük patlama  anam rahmetlinin  hemen yanı başında olmasına rağmen bu olaydan  hiç bahsettiğini duymadım. 

UÇAK GEMİSİ VARYAG’IN GEÇİŞİNİ  İZLEDİM 

Varyag Uçak Gemisi’nin Boğaz’dan geçişini izledim.   Tarih: 1  Kasım 2001.

O tarihte Boğaziçi Üniversitesinde çalışıyordum. Manning House’un   balkonundan  devasa boyutlardaki geminin  saatler süren geçişini izlemiştik. 

Varyag inşası tamamlanamamış bir uçak gemisi idi. Sovyetlerin dağılmasından sonra Ukrayna’ya  kalmıştı.  Gemiyi Çin hükümeti, Hong Kong’da eğlence sektöründe kullanmak  üzere satın  almıştı. Gemi kağıt  üzerinde  bir savaş gemisi değildi.  

Varyag 306 metre uzunluğundaydı. Boğazdan  güvenli bir şekilde geçebilmesi   riskler altında gerçekleşebildi. 

Çin hükümetinin 1 milyar  dolarlık  teminatı altında geminin geçişi kazasız   belasız tamamlandı. 

Ecevit başbakandı ve ben  Varyag’ın geçişi  izledim.

Yavuz Küçüksu önlerinde (1950) 

Nahlin yatı 

Savarona 

Varyag Kandilli’de 

Ultimi articoli dell'autore Tutti gli articoli